Telewisɔn antɛniw sigilen yelen sow bili kan, o ye baro nege don Fasokan na nin cɛmisɛnnin ninnu fɛ kunnafoniwdilanw kunkan togodaw la.
Kanko ma kɛ fiɲɛ ye o ko la. U bɛɛ bɛ bamanankan fɔ, lakɔliden kelen kelen minnu b’u cɛra, olu b’u ta fɔ tubabukan na, n b’a sɛbɛn u nɔ fɛ papiye kan yanni n ka se n taayɔrɔ la, Bamakɔ.
A kɛra seliba tile sabanan, waati min na, seli ɲɛnajɛ tɔ bɛ senna togodala duguw la.
Nin kamalennin ninnu sigilen u ka tédaa kɔrɔ, n gɛrɛla ka baro daminɛ n’u ye. Walasa ka ne ka ɲininkaliw jaabi, bɛɛ tun bɛ fɛ i ka fɔta ka mɛn. Dɔw bɛ kunnafonidilanw nafa fɔ, dɔw b’u kungow fɔ :
"A
nw fɛ yan, tele kɛra sababu ye k’an kunnafoni fɛnkɛtaw bɛ kan diɲɛ fan bɛɛ. Kunnafonidiw sen fɛ tele la, fɛn o fɛn bɛ kɛ jamana kɔnɔ ani diɲɛ fan tɔ fɛ, an bɛ bɔ olu bɛɛ kalama. Emisiyɔn minnu bɛ kɛ diɲɛkow kan, olu b’a to an bɛ maa wɛrɛw ka taabolow ye, k’u ka seko ni dɔnkow ye an’u ka kokɔrɔw minnu n’an taw tɛ kelen ye Mali la yan. An kunnafoninen don wa an lafaamuyalen don tuma bɛɛ diɲɛ kunkobaw kan i n’a fɔ SIDA, sumaya, kolera, demisɛnsonya ani ko caman wɛrɛw. Filimu ni mizikiw b’an ɲɛnajɛ kosɛbɛ fana tele la.tɔ bɛ na.Togodala arajow b’a to, ko o ko bɛ kɛ an lamini na yan, an bɛ bɔ o bɛɛ kalama. Kobolodalenw,kominikew ani faatuliw, nin si tɛ tɛmɛ mɔgɔw ɲinɛ ma. Lamini bɛɛ kunnafoninen don waati kelen wa bɛɛ bɔ minɛnw walima bagansonyaw kalama. An bɛ lafaamuya sɛnɛ ni baganmara kibaruyaw kan, olu minnu y’anw ka kɛtafanbaw ye togodala yan. Arajow kɛra an ka maakɔrɔw teriw ye, wa emisiyɔn minnu bɛ kɛ arajow la jamana kokɔrɔw kunkan, u b’olu waati bɛɛ dɔn.
Telefɔni yaalataw b’o kunnafoniko mago kelenw ɲɛ an fɛ yan, wa u bɛ demisɛnw ɲɛnajɛ bawo olu bɛ miziki ni filimuw lajɛ telefɔni na.
Bi, an bɛɛ kalansolen bɛ ɲɔgɔn na togodala yan telefɔni yaalata fɛ. Cisɛbɛ fɛn o fɛn na, an tɛ nɛgɛso boli bilen ka kilomɛtɛrɛ 15, 20 walima 30 kɛ, an b’an wasa don telefɔni na k’an ka kumaɲɔgɔnya bɛɛ ɲɛnabɔ. Siraw surunyana tiɲɛ yɛrɛ la.
Fɔlɔ fɔlɔ, an tun bɛ se ka taa fɔ mɔgɔ dɔ kɔ ci dɔ kama dugu dɔ la an kɛlen kɔ ka sirajan boli, o banna pewu bawo, an bɛ weele kɛ tuma bɛɛ walasa k’a dɔn n’a tigi bɛ yen yanni an ka sira minɛ."
Tiɲɛ yɛrɛ la, an kunnafoninen don, an lafamuyalen don, an ɲɛnajɛlen don yan bi hali ni a sɔrɔ la, nin kunnafonidilan ninnu bɛ ka faamubaliyani dɔw don demisɛnw ni maakɔrɔbaw cɛ."
A
An bɛ nin antɛni jan ninnu ye dugubaw kɔnɔ, an b’u ye togodaw la fana. Telefɔni rezow don. Yalima u bɛɛ bɛ marisiye cogo kelen na wa?
Ni telefɔni rezow bɛ marisiye ni kuran ye dugubaw kɔnɔ, togodaw la, u bɛ marisiye ni gurupu ye.
An bɛ nin antɛni ninnu sigilen ye an ka dugu dɔw kɔnɔ ani gurupuba fila minnu bɛ ɲɔgɔn falen falen.
O gurupu ninnu bɛ taji sɔrɔ tajibaraba dɔ fɛ.
Rezo ninnu kɔlɔsilen bɛ duguw demisɛn dɔw fɛ minnu bɛ sara kalo o kalo rezo tigiw fɛ.
Togodalamɔgɔw n’an ka duguden minnu bɛ dugubaw kɔnɔ, rezo ninnu b’olu kalanso ɲɔgɔn kunnafoniko sira fɛ a n’an ka tunkarankew.
Ka kilomɛtɛrɛ 275 boli moto la, a sɛgɛn ka bon nka, nafa b’a la n’i y’a kunw lajɛ : ka ɲinini kɛ, k’a sɔrɔ, k’a tila. Ni n bɛ n yɛrɛ ka bolifɛn kan, n bɛ jɔ a ka di n ye cogo min na, yɔrɔ min ka di n ye, waati min ka di n ye walasa ka hakilina falen falen kɛ togodalamɔgɔw fɛ.
Halisa taali senfɛ seliba la, fasokan tun bɛ jɔ ka baro kɛ mɔgɔw fɛ dugu ni dugu walasa ka kunnafoni sɔrɔ u fɛ ani ka kunnafoni di u ma.
O de la, n sera nin sumajagola ninnu ma Bɛnkɛbugu, min ye dugu ye, kilomɛtɛrɛ 170 ani Bamakɔ cɛ Segu sira kan. An ye baro dɔɔnin kɛ telefɔni jɔyɔrɔ kan u ka jago la.
U ye n jaabi nin cogo in na :
“An bɛ telefɔni ci kosɛbɛ ka kunnafono ɲini sɔngɔko kan dugu kelen kelen bɛɛ kɔnɔ walasa ka taa sanni kɛ duguw la sɔngɔ ka nɔgɔ yɔrɔ minnu na.
Yanni telefɔni ka na, an tun bɛɛ taa sugu dɔw la, an tɛ ɲɔ bɛrɛ sɔrɔ an bɛ segin ten. Telefɔni nanen kɛra fura y’o ko la. An b’an to yan ka kunnafoni sɔrɔ sumako ni sɔngɔko bɛɛ kan an dafɛ sugufiyɛw la. An bɛ sin sugu ma sɔngɔ ka nɔgɔ yɔrɔ min na.
Fɔlɔ, an tun bɛ taa sɛnɛkɛlaw kunbɛn sirakun na u natɔ ni ɲɔ feereta ye sugu la. Bi, o banna. An bɛ se k’u weele k’u k’u ka ɲɔ bila an ɲɛ.
An b’o ɲɔbɔrɛw doni wotoro la ka na so. Ni wotoro tiɲɛna sira fɛ, an bɛ fura sɔrɔ o la joona n’an ye weeleli kɛ dugu kɔnɔ, ka sɔrɔ, fɔlɔ, an tun bɛ se ka tile bɛɛ kɛ dugu fila ni ɲɔgɔn cɛ ni wotoro tun tiɲɛna.
N’an ye ɲɔ caman sɔrɔ, an bɛ sin ka mobilibolila weele Bamakɔ ka na ni kamiɲɔ ye ka na bɔrɛw bɛɛ cɛ ka taa Bamakɔ.
Telefɔni yaalata kɛra fura ɲumanba ye an ka sumajago la. An n’an ka kiliyan bɛɛ bɛ ɲɔgɔn kalama togodaw la ani dugubaw kɔnɔ. Tiɲɛ yɛrɛ yɛrɛ la, a ye furancɛw surunya.”
Sɔɔni telefɔni reso bɛ se Mali fan bɛɛ la. ɲininkali caman bɛ kɛ telefɔni batiri sariziye cogo la togodaw la. O de kama, Zezana Garala, togodala komini dɔ, Ségou mara la, kilo 275 ani Bamako cɛ, n ye baro kɛ Ba fɛ o ko la. Ba ye bitigifeerela ye, a bɛ batiri fana sariziye togodalamaw ye.
Ba bɛ ɲɛfŋli kɛ:
“Telefɔni fila walima saba bɛ se ka sɔrɔ Komini du kelen kelen bɛɛ kɔnɔ bi. Mɔgɔ dɔw bɛ yen minnu ye pano san dugubaw kɔnɔ u ka telefɔni sariziyeli kama. O se tɛ minnu ye, an b’olu ka batiriw sariziye yan 20, 20 telefɔni suguya bɛɛ.
An bɛ sɛnɛkɛlaw ka batiriw sariziye yan pano na. An bɛ batiri belebelew don pano na k’a bila tile kɔrɔ. O b’a to an bɛ se ka batiri caman sariziye ɲɔgɔn kelen ye. Telefɔni suguya caman sariziyɛri b’an bolo yan min b’a to an bɛ se ka batiri sariziye k’a to telefɔni na.
Sariziyɛri dɔw fana b’an bolo minnu b’a to an bɛ se ka telefɔniw sariziye minnu man ca an fɛ yan. Olu bɛ ye ka caya mobilibolilaw ni taamanaw bolo minnu ɲinɛna u ka sariziyɛri kɔ walima n’u ka batiri banna sira fɛ. An bɛ sirabada la yan, u bɛ jɔ ka waati min kɛ yan, u bɛ n’u ka batiriw sariziye an fɛ yan. O sariziyɛri suguya ninnu na, an diyagoyalen don ka batiri bɔ telefɔni na walasa k’a don kuran na.
An bɛ gɛlɛyaninw sɔrɔ don minnu na ni tile ma bɔ kosɛbɛ. O bɛ kɛ ka caya sɔmiɲɛ fɛ. N’o kɛra, kuran tɔnin min bɛ pano batiriw kɔnɔ, an b’o kɛ ka telefɔniw sariziye. U bɛɛ bɛ fa.
N’o tɛmɛna tile kelen kan, a bɛ kɛ gɛlɛya wɛrɛ ye nga, an bɛ telefɔniw sariziye ni gurupu ye. O fana b’an bolo yan nin bara kelen in kama.”
Sɔɔni telefɔni reso bɛ se Mali fan bɛɛ la. ɲininkali caman bɛ kɛ telefɔni batiri sariziye cogo la togodaw la. O de kama, Zezana Garala, togodala komini dɔ, Ségou mara la, kilo 275 ani Bamako cɛ, n ye baro kɛ Ba fɛ o ko la. Ba ye bitigifeerela ye, a bɛ batiri fana sariziye togodalamaw ye.
Ba bɛ ɲɛfŋli kɛ.
“Telefɔni fila walima saba bɛ se ka sɔrɔ Komini du kelen kelen bɛɛ kɔnɔ bi. Mɔgɔ dɔw bɛ yen minnu ye pano san dugubaw kɔnɔ u ka telefɔni sariziyeli kama. O se tɛ minnu ye, an b’olu ka batiriw sariziye yan 20, 20 telefɔni suguya bɛɛ.
An bɛ sɛnɛkɛlaw ka batiriw sariziye yan pano na. An bɛ batiri belebelew don pano na k’a bila tile kɔrɔ. O b’a to an bɛ se ka batiri caman sariziye ɲɔgɔn kelen ye. Telefɔni suguya caman sariziyɛri b’an bolo yan min b’a to an bɛ se ka batiri sariziye k’a to telefɔni na.
Sariziyɛri dɔw fana b’an bolo minnu b’a to an bɛ se ka telefɔniw sariziye minnu man ca an fɛ yan. Olu bɛ ye ka caya mobilibolilaw ni taamanaw bolo minnu ɲinɛna u ka sariziyɛri kɔ walima n’u ka batiri banna sira fɛ. An bɛ sirabada la yan, u bɛ jɔ ka waati min kɛ yan, u bɛ n’u ka batiriw sariziye an fɛ yan. O sariziyɛri suguya ninnu na, an diyagoyalen don ka batiri bɔ telefɔni na walasa k’a don kuran na.
An bɛ gɛlɛyaninw sɔrɔ don minnu na ni tile ma bɔ kosɛbɛ. O bɛ kɛ ka caya sɔmiɲɛ fɛ. N’o kɛra, kuran tɔnin min bɛ pano batiriw kɔnɔ, an b’o kɛ ka telefɔniw sariziye. U bɛɛ bɛ fa.
N’o tɛmɛna tile kelen kan, a bɛ kɛ gɛlɛya wɛrɛ ye nga, an bɛ telefɔniw sariziye ni gurupu ye. O fana b’an bolo yan nin bara kelen in kama.”
N ka sotaa senfɛ seliba la, n yen nin kunnafoni in sɔrɔ min bɛ kunnafonidilanw jɔyɔrɔ jira togodaw la i n’a fɔ arajo, telewisɔn, telefɔni yaalata ani ɛntɛrinɛti.
Bagansonya ka ca togodaw la. Nin ye kunnafoni ye o dɔ kan.
Misi dɔ sonyana babaniwɛrɛ la, kacɛna komini na, Segu mara la. Bɔkɛlen misi sonyani kalama, misitigi taara weeleweeleda kɛ arajo Bɛndugu la Bila ni misi tamasiɲɛ bɛɛ ye. Weeleweeleda in mɛna fan caman fɛ. Waati min na son taara ko a bɛ taa misi siri kungo kɔnɔ yanni tile ka bin, a ye cɛ dɔ sɔrɔ ye min sɔnminna a fɛ joona. ɲininkali cayalen, sonkɛ ye misi fili ka boli. Cɛ in taara ni misi ye mɛri la ko a y’a minɛ son dɔ la, nga son boli la. O kuma kɛra cɛ dɔ ɲɛna min tun ye weeleweeleda in mɛ, ka misitigi ka telefɔni nimoro ta. O yɔrɔ bɛɛ, a ye misitigi weele. O nana ni misi tamasiɲɛ bɛɛ ye k’a ka misi minɛ.
http://www.flickr.com/search/?q=%C3%A9cureuil&l=cc&ct=0&mt=all&adv=1#page=0
Ngɛlɛnin dakojugu a sen naani teliya la, a bɛ yaala kɛnɛjɛ kan tuma bɛɛ. Don dɔ, sa, ni hakilitigiya kumaw ye, o ye ngɛlɛnin weele k’a fɔ a ye ko a k’a cogo dɔn, ka kɛnɛjɛ kan yaala dabila. Ko n’a tora ka yaala kɛnɛjɛ kan nin cogo la, don dɔ ni cɛjan ma sɛgɛn, cɛsurun bɛ sɛgɛn.
Ngɛlɛ min fɛ ko a bɛ se k’a ka woda sɔrɔ tuma bɛɛ ni kojugu kɛra, a ma sa ka hakilitigiya kuma ta ba la, a tɛmɛna n’a ka kɛnɛjɛkanyaala ye i ko a ka di a ye cogo min na.
Don dɔ la, donsokɛ dɔ n’a den n’u ka wulu taara kungo yaala la. U ye ngɛlɛni ye. Ngɛlɛni kɛlen k’u ye, a y’a senfa k’a ka woda magɛn. Donsokɛ n’a denkɛ y’a magɛn. A kɛlen k’a dɔn ko a tɛ se k’a ka woda sɔrɔ tugun, a y’i kari ka don wo dɔ kɔnɔ a kɔrɔ yen.
O y’a sɔrɔ sa hakilitigi in lafiyalen dalen bɛ o wo in kɔnɔ. Donsokɛ n’a denkɛ ye wo sen ka se fɔ ngɛlɛni ma k’a faa. U kɛtɔ k’u kɔsegin, denkɛ ye kujan dɔ ye, o tun ye sa ku ye. U ye sa fana faa.
N ye nin nsiirin ta yɔrɔ min na, n y’a bila yen.
Nin nsiirin in kun ye ka demisɛn tulogɛlɛn ladi walasa a k’a hakili to a kojugukɛtaw kɔlɔlɔ la maatɔw kan.
