Mɛkisiki kɛnɛya sabatili ɲɛmɔgɔw sirannen bɛ kosɛbɛ lɛɛbana dɔ ɲɛ a bɛ fɔ min ma ko giripu pɔrisini. Bana in ye mɔgɔ 68 faa kaban kunnafoni in di waati yɛrɛ la Mɛkisiki, wa mɔgɔ 1000 fana man kɛnɛ. Siran kɛlen bɛ bana in ɲɛ kosɛbɛ bawo a ka mɔgɔ minɛta de ka ca demisɛn kunda, ka sɔrɔ, o si hakɛ man kan ka k’a ka minɛta ye.

Mɛkisiki bɔlɔnw kɔnɔ, mɔgɔw kɛlen bɛ k’'u yɛrɛ tanga kosɛbɛ ni masikew ye walasa u na kisi bana in ma, o waati kelen na, dɔw sigilen bɛ k’a lajɛ n’a bɛna carin.

Lasɔnmili, kɛnɛyaso fɛ, o kɛra sababu ye ka fɛnkɔrɔ marayɔrɔ dɔw ni lakɔliso dɔw datugu. O cogoya kelen na, laadala tulon ni ntolatan caman dabila la dɔgɔkun in kɔnɔ.

Dɔw hakili la k’o ye jamana ɲɛmɔgɔw ka namara sira ye walasa ka fɛn dɔ dogo "comme les chupacabras" n’o kɔrɔ ye tubabu kan na "rideaux de fumée" n’o kɔrɔ ye bamanankan na "sisi rido" i n’a fɔ bagabagali.

Mɔgɔ dɔw fɛ, bana in bɛna kɛ bana basigilen ye, dɔw fɛ, dabali min tigɛra kɛnɛya baarakɛlaw ni jamana ɲɛmɔgɔw fɛ, o fanga bonya na kojugu, dɔw sirannen bɛ ka tɛmɛn kojugu, f’u tɛ fɛ ka bɔ u ka daw fɛ, walima n’u bɛ bɔ, u b’u yɛrɛ masike ( ɔwɔ, nin funteni in na, n’ye mɔgɔ fila ye esaripu b’u la!).Minnu dalen b’a la k’u bɛ ɲɔ ka ɲɛ, olu bɛ mikisi (mucus) bila u ŋɔnnɔ fɛ. Dɔw cɛsirilen don fana ka hakilinnaw ɲinin, o yɛrɛ de ye ko in na gɛlɛmanba ye.

Kabini Mekisiko, Daniyɛli Ɛrinandezi bɛ ka kunnafoniw lakurakuraya a ka bulɔgu kan ani ka kɔlɔsili kɛ ko in na jamana faaba bɔlɔnw kɔnɔ juma su.

Kow bɛ bolo jumɛn in kan ni waati i na? Mɔgɔw bɛ kɛnɛma. N’i ye sennemɔgɔ fila ye, i b’a sɔrɔ masike bɛ kelen na. Tulonkɛ dɔw dabila la su in na, n’olu tɛ, kow taabolo ka ɲin, fɔn’a kɛra dɔrɔn, ko in ka bon mɔgɔw hakili ma dɔɔni.

Flickr fotow siti kan, Mɛkisiko sanfɛlakɔlosoba dɔ

lakɔlikaramɔgɔ musoman dɔ, n’o ye wikitoriya ye, o y’a hakilinna di Ɛrinandɛzi ka kunnafoni dilen kan. A kuma na a se waati kan u ka lakɔliso la juma sɔgɔma:

N’selen lakɔli la dɔrɔn, n’y’a kɔlɔsi o yɔrɔ bɛɛ la ko lakɔliden foyi tɛ yen.

O kɔ fɛ, u y’a fɔ n’ye, oh giripu bana kama don. O yɔrɔ bɛɛ la, n’hakili jigin n’a ko n’ye "UNONOTICIAS" ka bataki dɔ sɔrɔ su tilancɛ waati.

N’tora yen, ka n’baarakɛɲɔgɔnw la mɛn. U ko nin y’a siɲɛ fɔlɔ ye nin ko in ɲogɔnna ka kɛ Mɛkisiki. U tun bɛ k’u yɛrɛ ɲininga a ko juguya hakɛ la. Kun jumɛn in na, nin bɛɛ dabali bɛ tigɛ nin ko in kunbɛlila? O kɔ fɛ, n’seginna so metoro la, ni n’ka masike bulama ɲɛda la.

Bulɔgutig i dɔw ye kunnafoni di giripu bana in yɛlɛma cogo kan i n’a fɔ Ana mariya salazari. O y’a sɛbɛn ko bana in n’a tɔgɔ bɛɛ, nin giripu bana in tɛ yɛlɛma k’a sababu kɛ lɛɛ sogo dunni ye. Mɛkisiki fanga ɲɛmɔgɔw y’a ɲinin ka kɛnɛya mɔgɔw bila ka bolo ci kɛ, nga boloci furaji tɛ yen min bɛ jamana mɔgɔw labɔ. nin waati in yɛrɛ la, u y’a ɲinin jamana mɔgɔw bɛɛ fɛ u k’u tɛgɛ ko kosɛbɛ waati bɛɛ, u k’u da tugu fana n’u bɛ sɔgɔsɔgɔ walima n’u bɛ tuso, tanga cogoya caman wɛrɛ bɛ yen.

Nin y’a san kelen ye Ɛme Sezɛri tanya na, a taara k’a ka jamana mɔgɔw to falaya la.

Maritiniki bulɔgutigi musoman dɔ, min tɔgɔ ye Imaniye, o ye kunnafoni di ka kɛ taasibila ye ka ɲɛsin Ɛme Sezɛri su ma.

Cɛn yɛrɛ la, Maritinikikaw ye Ɛme Sezɛri ka saya sanyɛlɛma taasibila tulon kɛ bonya kɔnɔ. A fatura Awirilikalo tile 17 san 2008. Kunnafoni minnu carinna Maritiniki bulɔguw kan, olu kuma na kosɛbɛ mɔgɔw ka hinɛ kan ka taa nin mɔgɔba in ma.

Bondamanjaki ye taasibila kɛ Awirilikalo tile 16 ka ɲɛsin fure ma ni fure yɛrɛ ja belebele dɔ n’a ka gafe kɔnɔ kumakɔrɔma kunkurunin dɔ ye.Kunnafoni ye titiri ta bala kosɛbɛ:"AC plere an nou lite" (fr creole ), n’o kɔrɔ ye tubabukan na " cessons de pleurer, luttons à présent", n’o kɔrɔ ye Bamanankan na " an ka kasi dabila, an k’an cɛsiri alisa". Ola, Ɛme Sezɛri, min ye farafinya sabatili hakilinna tali cɛba dɔ ye, o ka ko kɛra jamakoba ye ka bɔ Feburuyekalo la ka se Marisikalo ma sans 2009, cɛncɛngun ka (île).

Ɛme Sezɛri jatera kosɛbɛ farafinya sabatili hakilinna tali cɛbaw fɛ.

Ɛme Sezɛri ka kɛlɛw kunw lakamu na kosɛbɛ a ka saya sanyɛlɛma taasibila tulonw na kɛrɛnkɛrɛnnenya la Mɔntarayi kereyɔli ka bulɔgu kan: Awirilikalo tile 16, Mɔntarayi Kereyɔli ye kunnafoni min di a bɛ 15 bɔ. Dɔw ɲɛsinnen bɛ cɛba in yɛrɛ ma, dɔw ɲɛsinnen b’a ka koba kɛlenw ma, dɔw ɲɛsinnen bɛ bulɔgutigi yɛrɛ ka taasibila cogoya kɛrɛnkɛrɛnnen ma.Mɔntarayi Kereyɔli ka kunnafoni fɔlɔ dɔ, min bɔra Ɛme Sezɛri ka saya sanyɛlɛma taasibila ɲɛbila la, o bɛ kuma Faransi pɔsiti barakɛlaw ka hakilinna ma. O hakilinna in de ye ka waleɲumandɔn ɲɛsin ɛme Sezɛri ma ni tɛnburu ye. (Angilɛ). o hakilinna in ye miiriya di bulɔgutigima:

Farafin b’aw tɔɔrɔ, sisan, aw bɛ ɲinin k’a nɔ…

Sezɛri ja tɛnburu kan, o ka kan ka bɔ Awirilikalo tile 17 ni 18 Metoropoli la ani Fɔri de Faransi la. Foto in sugantira pɔsiti yɛrɛ de fɛ, w’a ye fɛn bɛɛ sɔr’a la walasa ka taasibila kɛ ka taa mɔgɔ ma mɔgɔ min y’a seko bɛɛ kɛ farafinya sabatili kɛlɛ la.

Bulɔgutigi Imaniye ye bataki fana bila ɛntɛrinɛti kan ka taa Ɛme Sezɛri ma. A ye bataki in tɔgɔ da "Beliya ɛme Sezɛri" (fr creole). A ye bataki in sɛbɛn ni laadaladɔn ni laadalatulon hakilinnaw ye min minnu bɛ kɛ suko la farafinw ni antiyi kaw fɛ. Bataki in bɛ kuma tɛnburu in kan fana.

Farafinya sabati bulɔgu kan, Ɛme Sezɛri ka hakilinna sinsinnenw kama, wele bilalen bɛ kunnafoni kalanaw ma. U bɛ se ka famuyali sɔrɔ kunnafoni kan, min bɔra tugun Alɛn Nikola fɛ, kunnafoni min kɔnɔ, a bɛ sira dɔ bila faransi antiyikaw nin Ɛme Sezɛri ka miiriyaw cɛ

San kelen kɔfɛ, waati min na, Guwadelupu, Guyani ani Reyuniɲɔn jɛkuluba dɔw y’u kan kɛ kelen ye ka laɲini kɛ, laɲini min bɛ ɲɛsin farafinna hadamenya ɲuman n’a danbekow waleyali ma.

Farafinya sabati kan, aw bɛna famuyali sɔrɔ ŋaniyaw la minnu labɛn na walasa ka taasibila kɛ ka taa ɛme Sezɛri fure ma, min tun ye poyi sɛbɛnna ni jɛmufanga mɔgɔ ye.

Sufɛla kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ ka ɲɛsin kalanjɛw ma Pari ni Benɛn.tulonkɛba dɔ MaritinikiSanfɛ kalansoba dɔ min tɔgɔ dalen b’a la Ayiti.

Kunnafoni bayɛlɛma na kabɔ tubabukan na Glibal voices kan.

Nin jɛn gafekɔrɔ marayɔrɔ in ɛntɛrinɛti sira fɛ, o ye hakilinna ɲuman ye bawo jɛn seleke 4 jamanaw bɛɛ fɛn kɔrɔ dɔw kibaruya bɛ sɔrɔ a kɔnɔ. Sɛbɛnkɔrɔw b’o la, jakɔrɔw b'o la. K’a ta farafinna fɔ farajɛ la.

A n’a to an ka ɲɔgɔn ka kokɔrɔ dɔw dɔn.

Kɛrɛnkɛnnenya la, Mali ta ɲɛsinnen bɛ Tumutu ma. Tumutu sigira san1100 waatiw la, k'a jate i ko jagofɛn falen falen yɔrɔ sahara cɛncɛnkungo kɔnɔ. Yɔrɔ tun don fana, Mahamadu diinɛ kalannin tun donnen bɛ ba la kosɛbɛ yɔrɔ min na san sigiyɔrɔ ma kɛmɛ kɛmɛ siɲɛ 14 nan waatiw la.

Gafe nafanma caman bɛ sɔrɔ Tumutu gafemarayɔrɔw la minnu sɛbɛnnen bɛ bolola sɛbɛnni kɛ cogo caman na Tumutu sɛbɛnnikɛlaw n’a mɔgɔ kalannenbaw fɛ. O gafe ninnu ye dɛmɛnba ye ka ɲɛsin silamɛya gafekɔrɔ kow ni jɛn fɛnkɔrɔ kow ma.

N’i b’a fɛ ka kunnafoni wɛrɛ sɔrɔ gafe marayɔrɔ in ka...

Diŋɛba minnun bɛ farafina jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ ani farafinna ni jamana tɔw ni ɲɔgɔn cɛ, n’hakili la, o dɔ ye kanko ye. Ni jamanaw mɔgɔw tɛ ɲɔgɔn ka fɔta mɛn, gɛlɛyaba bɛ don ɲɔgɔn faamuyaliko la k’a sababu kɛ kanw bilali gɛlɛya ye ɲɔgɔn na.

N’hakili la nɔgɔyaba bɛna don o gɛlɛya ninnun na k’a sababu kɛ ɛntɛrinɛti ye, bawo kanbayɛlɛma jɛkulu caman bɛ ɛntɛrinɛti kan sisan i n’a fɔ Maneno ani Global Voices, minnun haminankoba dɔ ye dibi farali ye ka bɔ kanw ni ɲɔgɔn cɛ.

Ola, ni Bamanankan fana bila la ɛntɛrinɛti kan, n’hakili la, o ye dibi dɔ faralen ye ka bɔ ani kan tɔw cɛ, bawo, an na se ka kan dɔw bayɛlɛm’an ka kan na walasa ka jɛn kibaruyaw sɔrɔ.

O kɔ fɛ, a na kɛ dɛmɛnba ye ka ɲɛsin jɛkuluw ma, jɛkulu minnun cɛsirilen bɛ farafinna kanw ka ɲɛtaa n’u ka sabatiliko la, n’o dɔ ye balikukalan sabatili jɛkulubaw ye an fɛ Mali la yan.

O la sa, an k’an cɛsiri walas’an ka kanw ka taaɲɛ.

N'i b'a fɛ ka kunnafoni wɛrɛ sɔrɔ Global Voices ni Maneno kan...